http://www.hanoimoi.com.vn

Bà Trương Thị Mai - Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội -Ảnh: VNN

(HNMO) - "Chúng ta không nên chỉ cứng nhắc một phương pháp giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện là tổ chức, vận động các doanh nghiệp nhận họ vào làm việc, mà phải linh hoạt, tùy điều kiện từng người để có cách làm phù hợp", bà Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội đã trao đổi với báo giới bên lề kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XII xung quanh Nghị quyết 16 của Quốc hội về việc thí điểm tổ chức, quản lý và dạy nghề cho người sau cai nghiện ở TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành phố khác trực thuộc Trung ương.

- Bà đánh giá như thế nào về hiệu quả cuả Nghị quyết 16 khi chỉ còn vài tháng nữa, Nghị quyết này sẽ hết thời gian thực hiện thí điểm?

- Theo tôi, thời điểm mà Quốc hội ban hành nghị quyết 16 là hết sức cần thiết vì lúc đó, tất cả những hình thức sau cai nghiện áp dụng đều chưa đạt hiệu quả khi tỷ lệ tái nghiện quá lớn (khoảng trên 90%). Vì vậy, đề xuất của TP.HCM khi đó về mô hình sau cai nghiện được ủng hộ. Đây là cơ sở để Quốc hội ban hành Nghị quyết 16, nhằm dạy văn hóa, dạy nghề, giải quyết việc làm và rèn luyện nhân cách cho người cai nghiện, giúp họ tái hoà nhập cộng đồng.

Sau 5 năm thực hiện, đến tháng 8 này, thời gian thí điểm sẽ kết thúc. Chúng ta đánh giá lại kết quả thực hiện Nghị quyết để rút ra những vấn đề gì hiệu quả thì chúng ta sẽ xem xét, bổ sung vào Luật phòng, chống ma tuý sửa đổi. Những điểm còn băn khoăn thì chúng ta sẽ tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện và cái gì có thể đưa vào luật được thì chúng ta xem xét để đưa vào.

- Theo bà, TP.Hồ Chí Minh có nên tiếp tục thực hiện cách làm theo Nghị quyết 16?

- Hiện nay vẫn đang có 2 loại ý kiến và mỗi loại ý kiến đều có quan điểm, lý lẽ riêng. Quan điểm thứ nhất là chắc chắn phải có thời gian quản lý sau cai nghiện cho những người đã cai nghiện. Dù họ trở về cộng đồng hay ở một cơ sở nào đó thì cũng phải có một thời gian theo dõi và giúp đỡ họ. Trước đây, sau khi hết thời gian cai nghiện tại cơ sở, chúng ta cho họ về nhà luôn, không có ai theo dõi, giúp đỡ, thậm chí gia đình cũng không có trách nhiệm đầy đủ. Do vậy người cai nghiện về thường rơi vào tình trạng không có ai giúp đỡ, hỗ trợ một cách tận tình. Vì vậy, chỉ có một số ít người có thể vượt qua được, còn đa số tái nghiện. Còn đa số ý kiến đồng tình với việc đưa người nghiện về cai nghiện tại cộng đồng.

Việc cai nghiện tập trung thì cũng đang có 2 loại ý kiến: Một là kéo dài thời gian cai nghiện (thêm 1 năm đối với nhóm có nguy cơ tái nghiện cao) thì việc sửa luật sẽ đơn giản hơn. Hai là vẫn có một hình thức sau cai nghiện đối với nhóm có nguy cơ tái nghiện cao chứ không phải là tất cả như hiện nay đang làm thí điểm. Nhưng dù thế nào thì cách làm hiện nay cũng không còn phù hợp. Bộ Lao động và Thương binh-Xã hội phải đứng ra tổ chức và có thể phải triển khai mẫu ở một số cơ sở. Tuy nhiên, có những nơi, nhóm nguy cơ tái nghiện cao ít, có nơi nhóm này lại cao, nên chúng ta không thể thực hiện đồng loạt trong cả nước được.

- Quan điểm của bà nghiêng về phương án nào?

- Chúng tôi đang đề nghị áp dụng một hình thức gọi là sau cai nghiện tập trung với nhóm có nguy cơ tái nghiện cao, và việc này do Chính phủ đứng ra tổ chức thực hiện chứ không giao cho các địa phương làm. Còn đại trà thì nên đưa về cộng đồng đề chính quyền địa phương, xã hội, gia đình trực tiếp giúp đỡ cho người đã thực hiện xong thời gian cai nghiện.

Thời gian thực điểm thí điểm Nghị quyết 16 rất dài, song qua rút kinh nghiệm cho thấy, các văn bản hướng dẫn để triển khai nghị quyết này rất kém thậm chí là bất cập. Bà giải thích việc này thế nào?

Tôi nghĩ là do quá trình chuẩn bị, khi quyết định xong thì mới ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành, thời hạn làm cũng chỉ có 5 năm, cho nên việc chậm ban hành các  văn bản cũng là một trong những hạn chế mà chúng tôi đã trình bày trong bản báo cáo trình Quốc hội. Chính sự chậm trễ này cũng đã ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả của Nghị quyết.

- Vậy theo bà, đâu là nguyên nhân của sự chậm trễ?

- Trách nhiệm chủ quan là các bộ ngành không khẩn trương thực hiện, cái khó nữa là do đây là lần đầu tiên chúng ta thực hiện nên chưa có kinh nghiệm. Việc vừa nghiên cứu, vừa ban hành văn bản cũng gây ra nhiều chậm trễ và bất cập trong thực hiện.

Nhiều người cho rằng đề án sau cai nghiện mà TP.HCM đang thực hiện thí điểm vừa không có hiệu quả mà còn gây lãng phí tới hơn 200 tỷ đồng, bà nghĩ sao?

Thực ra phần lớn tiền được dùng để đầu tư xây dựng cơ bản và chi thường xuyên. Hiện chúng ta vẫn đang tiếp tục sử dụng các cơ sở cai nghiện. Theo báo cáo của Bộ Công an, hiện số người nghiện ma tuý trên cả nước là hơn 170 nghìn người, nhưng chúng ta mới giải quyết được cho 1/3 trong số đó đến các cơ sở cai nghiện. Bộ Công an cũng dự báo, mỗi năm số người nghiện mới tăng khoảng 1 vạn. Như vậy, nếu biết sử dụng các cơ sở cai nghiện một cách hợp lý, chúng ta vẫn có thể khai thác tiếp. Còn đối với tiền chi thường xuyên, mỗi người cai nghiện chỉ được vài nghìn/ngày để tổ chức cuộc sống, ngoài ra họ phải lao động thêm để bổ sung cho sinh hoạt tại các trung tâm.

- Thưa bà tại sao các học viên lại không muốn tự nguyện cai nghiện?

Hầu hết người nghiện ma tuý đều có tâm lý như thế. Tôi đã làm công tác thanh niên nhiều năm này và thấy rằng tỷ lệ tự nguyện cai nghiện là rất thấp. Nhưng chúng ta vẫn phải khuyến khích đối với những người có ý chí mạnh và mới nghiện tự nguyện cai nghiện. Chúng ta cũng khuyến khích việc cai nghiện tại gia đình.

Bà có thể cho biết, chính sách tới đây sẽ có những đột phá nào để đem lại hiệu quả tốt nhất cho những người sau cai nghiện có thể tái hoà nhập cộng đồng và không tái nghiện?

Chúng ta cần xây dựng các quy trình cụ thể khi đưa những người nghiện từ các cơ sở trở về cộng đồng, từ việc chính quyền tiếp nhận như thế nào, các tổ chức đoàn thể giúp đỡ ra sao... TP.HCM hiện nay đang thành lập nhóm cán sự xã hội. Thành viên của các nhóm này trước mắt tập trung làm việc với những người nghiện ma tuý, nhưng sau này có thể mở rộng hoạt động của họ sang các lĩnh vực xã hội khác, tiến tới họ có thể là các cán sự xã hội chuyên trách.

- Còn việc dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai thì thế nào?

- Tôi nghĩ đối với người nghiện ma tuý việc dạy nghề, giải quyết việc làm là một vấn đề hết sức khó khăn. Chúng ta nên linh hoạt các phương pháp, không nên quá cứng nhắc, cứ nhất thiết phải tổ chức, vận động các doanh nghiệp nhận họ vào làm việc. Tùy thuộc vào điều kiện của từng người để có hướng giải quyết phù hợp. Thực tế, có một số người, trình độ văn hóa rất thấp, tay nghề yếu và sức khỏe cũng không được tốt, không phù hợp vào làm ở các doanh nghiệp. Chúng ta cũng nên khuyến khích gia đình những người cai nghiện tự giải quyết việc làm cho con em mình.

Kết quả 5 năm thực hiện Nghị quyết 16 Tại Thành phố Hồ Chí Minh: Tính từ đầu năm 2003 tới ngày 31/03/2008 các Trung tâm của Thành phố đã cai nghiện cho 36.244 lượt người, trong đó có 30.681 người đã được chuyển sang giai đoạn quản lý sau cai nghiện. Về dạy văn hóa, trong gần 5 năm, các Trung tâm đã tổ chức cho 42.713 lượt người theo học các lớp văn hóa. Đến nay, cơ bản hoàn thành xóa mù chữ, tiến tới hoàn thành phổ cập tiểu học, mở rộng trung học cơ sở và bổ túc trung học phổ thông đối với người sau cai nghiện. Đặc biệt, các Trung tâm đã tổ chức các lớp đại học từ xa ngành Xã hội học và Quản trị kinh doanh cho cán bộ, nhân viên và người sau cai. Niên khóa 2007-2008 có 589 sinh viên, trong đó có 111 người sau cai nghiện theo học đại học. Về dạy nghề, đã dạy cho 31.403 lượt người, trong đó dạy nghề dài hạn tương đương bậc 3/7 cho 1.700 người. Về tạo việc làm cho người sau cai nghiện, tính đến cuối năm 2007, Thành phố đã tạo việc làm cho 24.181 học viên và người sau cai với 4 phương thức: làm việc và định cư tại cơ sở cai nghiện, tại Cụm Công nghiệp Nhị Xuân (có 11 doanh nghiệp đi vào hoạt động sử dụng 1.035 lao động, trong đó 470 là người sau cai và người tái hòa nhập cộng đồng), trong các Tổng Đội lao động tình nguyện tại các công trình xây dựng cơ bản phục vụ dân sinh, tổ chức đi làm việc ở các doanh nghiệp ngoài Trung tâm (đã thí điểm đưa 289 người sau cai nghiện đi lao động hàng ngày tại một số doanh nghiệp ngoài Trung tâm với thu nhập bình quân 500.000 đồng đến 1.500.000 đồng/người/tháng) Tính đến 31/03/2008, Thành phố đã có quyết định giải quyết cho 13.771 người sau cai tái hòa nhập cộng đồng, có 11.566 người về sống với gia đình ở thành phố và 683 người được chuyển về các tỉnh khác, số còn lại 1.522 người về làm việc tại Cụm Công nghiệp Nhị Xuân, tái định cư hoặc ở lại làm việc tại một số Trung tâm. Trong đó số người về tái hoà nhập cộng đồng là 12.249 người (không tính số về Khu Công nghiệp Nhị Xuân). Đến nay đã có 9.361/13.771 người tái hòa nhập cộng đồng có việc làm (chiếm 70%); trong đó gia đình tự tạo việc làm cho con em họ chiếm 60,8% (5.692/9.361 người), số còn lại 40% được địa phương giúp đỡ, giới thiệu việc làm tại các cơ sở sản xuất-kinh doanh... Theo báo cáo của các xã phường, quận huyện của thành phố, mới phát hiện được 687 người tái nghiện trên 11.566 người tái hoà nhập cộng đồng, chiếm tỷ lệ 6%, trong đó đối tượng tái nghiện chủ yếu trong thời gian 6 tháng đầu mới về tái hòa nhập (455/687 người). Tại Hà Nội: Tính đến hết tháng 2/2008, Thành phố đã xét duyệt, chuyển 1.490 học viên đủ điều kiện tham gia Đề án sau cai sang giai đoạn 2 (đạt xấp xỉ chỉ tiêu 1.500 người của Thành phố đề ra). Có 1295 người sau cai đã được dạy nghề, trong đó 834 người đã được cấp bằng nghề, chứng chỉ nghề theo đúng tiêu chuẩn của Tổng cục Dạy nghề. Ngoài tham gia lao động sản xuất chung của Trung tâm, người sau cai được bố trí thực hành và lao động sản xuất theo đúng nghề được học, vừa kết hợp luyện tay nghề vừa có thu nhập bảo đảm 100% người sau cai có việc làm ổn định với thu nhập bình quân 250.000đ-300.000đ/tháng, một số đạt 500.000đ/người/tháng.

Hồng Vân (ghi)