http://www.hanoimoi.com.vn

> Bài 1: Vừa khổ, vừa khó
> Bài 2: Hoãn phiên tòa - Bài ca muôn thuở

Đã từ rất lâu, chỗ ngồi của KSV và LS tại phiên tòa là chủ đề được rất nhiều người bàn luận. KSV là người đưa ra các luận điểm buộc tội, còn LS là người phân tích các luận cứ bào chữa làm giảm nhẹ tội cho bị cáo. Về nguyên tắc, KSV và LS đều có vai trò ngang nhau và bình đẳng trước Tòa, mọi phân tích mà cả hai đưa ra có giá trị ngang nhau trong việc giúp HĐXX nhận định, đánh giá vụ án để đưa ra phán quyết cuối cùng. Bởi vậy, KSV và LS phải được sắp đặt vị trí ngồi ngang bằng nhau, đối diện nhau tại phiên tòa. Song thực tế, KSV luôn được sắp xếp ngồi cao hơn LS một bậc (chỗ ngồi của KSV được đặt đối diện và ngang bằng với chỗ ngồi của thư ký Tòa). Điều này khiến nhiều LS rất bất bình. Một người thường xuyên đi “ngồi Tòa”- LS Nguyễn Hồng Bách (Đoàn LS Hà Nội) cho rằng: chỗ ngồi sắp xếp như vậy khiến các LS cảm thấy mình luôn được đặt ở vị trí thấp hơn so với KSV. Mỗi khi tranh luận, thay vì trực diện đối đáp với VKS thì các LS lại phải ngước lên nhìn KSV. Và như vậy, tạo cho LS cảm giác thiếu tự tin khi thấy mình bị thất thế và thiếu bình đẳng so với KSV khi đứng trước HĐXX.

Cũng liên quan tới việc tranh tụng công khai, không hiểu có phải do chỗ ngồi cao hơn hay không mà không ít KSV tự cho mình cái quyền lười tranh luận tại Tòa. Trong một vụ án hình sự, việc tranh tụng tại Tòa có ý nghĩa rất quan trọng, giúp làm sáng tỏ các vấn đề còn khúc mắc, đưa ra cái nhìn toàn diện giúp HĐXX phân minh khi định tội. Thực tế cho thấy, trong phần tranh tụng của nhiều phiên tòa đã phát sinh tình tiết mới chưa được điều tra, cũng như không thể làm rõ ngay tại phiên tòa... khiến HĐXX buộc phải tuyên hoãn phiên xử, trả hồ sơ để tiến hành điều tra bổ sung. Bằng việc trả hồ sơ này của Tòa, các bị cáo có thể bị tăng nặng hoặc giảm nhẹ tội, thậm chí có thể được tuyên vô tội... Tại phần này, KSV và LS tranh luận để làm rõ sự thật khách quan. Thông thường, khi KSV đọc bản luận tội thì LS phản biện lại những luận điểm ấy và đưa ra các câu hỏi lật ngược lại vấn đề. Trách nhiệm của KSV là phải đối đáp lại những phản biện ấy để khẳng định quan điểm và chứng minh chứng cứ luận tội của mình. Tuy nhiên, đã có trường hợp KSV hầu như không đối đáp lại, thậm chí cứ ôm khư khư bản cáo trạng và chỉ lặp đi lặp lại điệp khúc: “Chúng tôi giữ nguyên quan điểm như cáo trạng đã truy tố”.

Vụ án nguyên Tổng giám đốc PMU 18 Bùi Tiến Dũng cùng các đồng phạm tham gia đánh bạc, tổ chức đánh bạc được TAND TP Hà Nội đưa ra xét xử mới đây là một ví dụ điển hình. Trong phần tranh luận, nhiều LS yêu cầu KSV chứng minh những nội dung cáo buộc trong cáo trạng, thậm chí có LS còn cho rằng, trong nội dung truy tố, VKS đã không đưa ra những chứng cứ thuyết phục mà chỉ căn cứ vào những lời khai chưa được kiểm chứng. Để đáp lại các LS, 2 vị KSV đã thay nhau lặp lại: “Chúng tôi cho rằng có đủ cơ sở để kết tội các bị cáo” và rằng “chúng tôi giữ nguyên quan điểm như trong cáo trạng”...

Không chỉ gặp khó khăn tại phiên tòa, hoạt động của các LS còn bị “mắc” khá nhiều khi phải tiếp xúc với các cơ quan tố tụng nói chung, trong đó có cơ quan kiểm sát. Điển hình là việc xin được cấp giấy chứng nhận bào chữa, xin được tiếp xúc với thân chủ, đề nghị được sao chụp các tài liệu có liên quan trong vụ án... Về những vướng mắc này, ông Hoàng Ngọc Cẩn (Trưởng phòng kiểm sát xét xử, VKSND TP Hà Nội) cho biết: VKS chưa bao giờ nhận được văn bản của các LS gửi tới, nêu những khó khăn khi làm việc với một số KSV. Ông Cẩn cũng lưu ý khi gửi đơn, các LS cần gửi kèm theo tài liệu, chứng cứ gửi tới các cơ quan tố tụng (CA, VKS, TA).

Cách đây hơn 1 năm, Đoàn LS Hà Nội đã tập hợp những khó khăn vướng mắc này của các LS trong quá trình hành nghề, gửi kiến nghị lên Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng và Ban Nội chính Trung ương. Trong đơn nhấn mạnh, quá trình tham gia các vụ án hình sự, LS thường bị các cơ quan tố tụng gây khó khăn, cản trở. Đồng thời, bày tỏ mong muốn: “Các cơ quan tiến  hành tố tụng sẽ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, tạo điều kiện cho các LS trong quá trình hoạt động nghề nghiệp”. Tuy nhiên, xem ra  để đạt điều này không phải chỉ ngay trong một sớm một chiều.

Xung quanh chốn công đường, những chuyện bên trong, bên ngoài còn nhiều, thậm chí cũng có không ít chuyện cười ra nước mắt. Để khắc phục những nhược điểm này, điều cốt yếu là cần thực hiện tốt tinh thần cải cách công tác tư pháp của Nghị quyết 08, nâng cao trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng tại phiên tòa. Đặc biệt, cần trao cho thẩm phán thực quyền hơn nữa để họ có thể tận tâm, tận lực cho công tác chuyên môn, giúp họ chủ động trong việc điều hành phiên tòa, triệu tập đương sự, nhân chứng... Có như vậy, mới khiến người dân nể cái uy của thẩm phán, sợ tính nghiêm khắc nơi công đường xét xử.

LÊ THĂNG LONG