http://www.hanoimoi.com.vn

Ảo thuật gia Trần Ngọc Talo sẽ tham gia Liên hoan ảo thuật toàn quốc lần thứ nhất 2008.

(HNM) - Liên hoan ảo thuật toàn quốc do Hội nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Liên chi hội Xiếc Việt Nam lần đầu tiên tổ chức sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 13 đến 17-5 với sự tham gia của 20 đơn vị, cá nhân trên toàn quốc. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Chủ tịch Hội nghệ thuật của Liên chi hội xiếc VN, đạo diễn, NSND Ngọc Trúc về liên hoan này.

- Xin ông cho biết vị trí của ảo thuật trong nghệ thuật xiếc như thế nào và trình độ của ảo thuật Việt Nam so với thế giới ra sao?

- Nghệ thuật xiếc bao gồm nhiều loại hình và ảo thuật là một trong những loại hình không thể thiếu trong bất cứ chương trình biểu diễn chính qui nào. Ảo thuật có thể tham gia vào xiếc người, xiếc thú cũng như có thể độc lập biểu diễn và có khả năng biểu diễn ở nhiều hình thức sân khấu. Có nhiều ý kiến cho rằng, ảo thuật chỉ có thể biểu diễn trên sân khấu vuông (nghĩa là chỉ lộ một mặt bởi ảo thuật cần che giấu những kỹ xảo) nhưng quan điểm của cá nhân tôi lại nhận định, người nghệ sĩ tài ba có thể biểu diễn ở bất cứ không gian, sàn diễn nào.

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập, giao lưu văn hóa và quá trình này mở ra nhiều cơ hội tiếp cận, giới thiệu với thế giới. Xiếc của chúng ta vẫn còn hạn chế nhiều khi nói đến tính chuyên nghiệp và trình độ kỹ thuật đỉnh cao nên ảo thuật không thể vượt khỏi ngưỡng chung của xiếc Việt Nam nhất  là trong tiến trình lịch sử, ảo thuật của chúng ta manh mún, chủ yếu đi từ sự mày mò tự học do vậy hầu hết còn đơn giản. Có một số nghệ sĩ tâm huyết thực hiện được nhiều kỹ thuật phức tạp thì lại do học hỏi từ nước ngoài chứ chưa thực sự  đưa được những sáng tạo của bản thân vào tiết mục. Ảo thuật Việt Nam sở trường về trò khéo nhờ học qua băng đĩa, ti vi rồi tự mày mò  thực hiện một số kỹ năng kỹ xảo về nghệ thuật nên chưa thể ghi được dấu ấn sáng tạo riêng. Nhận định một cách ngắn gọn thì ảo thuật Việt Nam tồn tại như một nghề, một phương thức lao động nghệ thuật xiếc còn manh mún, nghiệp dư ở tất cả các khâu cấu thành loại hình. Đáng ghi nhận chỉ là sự yêu nghề, tâm huyết với nghề của các nghệ sĩ.

Một số tiết mục ảo thuật của các đoàn công lập là từ những trò ảo thuật tự do được đưa vào, chưa có được sự nâng cao, chuyên nghiệp hóa cũng như đào luyện chu đáo. Ảo thuật rất đa dạng, phong phú và sự sáng tạo nghệ thuật phải song hành, cập nhật được những tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong điều kiện cho phép. Trên thế giới, ảo thuật phát triển rất mạnh, độc lập với những chương trình riêng, có được hiệp hội riêng. Chúng ta phải xác định được vị thế của mình và dựa vào tình yêu với ảo thuật để nuôi hi vọng về tương lai tốt đẹp hơn.

-  Xu hướng xã hội hóa được thể hiện như thế nào trong liên hoan này và nó có ảnh hưởng gì đến cung cách điều hành cũng như chất lượng nghệ thuật?

-  Đây là cuộc liên hoan hoàn toàn không có sự tài trợ của ngân sách. Đã huy động được 10 doanh nghiệp tài trợ cộng thêm nguồn thu từ việc bán vé để chi cho hoạt động của liên hoan cũng như góp phần để các nghệ sĩ không quá vất vả tham gia... Và có tới 18 trong tổng số 20 tiết mục là của các đơn vị xã hội hóa... Có mặt tại liên hoan gần như hầu hết các nghệ sĩ ảo thuật từ mọi miền đất nước. Nhưng chúng tôi luôn xác định, chất lượng chuyên môn là trên hết, không để bị ảnh hưởng bởi bất kỳ yếu tố nào ngoài nghệ thuật.

- Tại sao các đơn vị tư nhân có thể tham gia liên hoan mà các đơn vị công lập lại từ chối một hoạt động thú vị và náo nhiệt như vậy về mặt chuyên môn?

 - Các đơn vị của nhà nước chưa chú trọng xây dựng những tiết mục này. Cũng có đoàn có tiết mục tốt, muốn tham gia nhưng lại bị vướng về thời gian, về lịch trình biểu diễn...

- Theo quy định, các tiết mục tham gia phải gửi băng đĩa hình về ban tổ chức. Ông có thể dự đoán như thế nào về chất lượng nghệ thuật của liên hoan?

 - Nói chung, các tiết mục đều do cá nhân nghệ sĩ, nhóm nghệ sĩ tự bỏ kinh phí xây dựng, do đó rất khó có được các chương trình qui mô, các tiết mục lớn. Phần lớn các tiết mục đều là trò khéo (12/20 tiết mục) chỉ có 8 tiết mục lớn với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ và cần thời gian luyện tập cũng như làm quen với sàn diễn. Quy định là phải gửi băng đĩa nhưng ít tiết mục thực hiện điều này vì ảo thuật là phải bí mật và đây cũng là liên hoan đầu tiên nên việc tập hợp được số đông nghệ sĩ đã được coi là tín hiệu đáng mừng. Nhìn vào danh sách tiết mục có thể thấy sự phong phú, đa dạng... hứa hẹn sự độc đáo, mới  lạ và nhất định là sẽ thu hút được sự chú ý của khán giả.

- Tiêu chí đánh giá tiết mục ảo thuật là gì và cơ cấu giải thưởng sẽ như thế nào, thưa ông?

 - Đối với xiếc, yếu tố bất ngờ là điểm nhấn, nút thắt và ảo thuật lại càng cần tăng cường  kỹ năng, phong cách nghệ thuật trong khi biểu diễn cũng rất quan trọng. Ảo thuật cần hấp dẫn, lôi cuốn đến mức thôi miên để khán giả quên đi những hành động mà ảo thuật gia cần che giấu... đó chính là tiêu chí.

- Câu hỏi cuối cùng xin được cho biết về tương lai phát triển của xiếc ảo thuật với những biện pháp khả thi nào giúp loại hình này đi đúng con đường tiến đến chuyên nghiệp hóa?

- Sau hội thảo chuyên đề về xiếc hài, đã cho phép trường xiếc Việt Nam mở khoa đào tạo chính qui về hài xiếc. Do đặc thù của ảo thuật (mỗi đoàn thường chỉ duy  trì một số ít nghệ sĩ) nên hình thức  đào tạo sẽ không thể là đại trà mà phải mang tính chọn lọc, bài bản cần được sự đầu tư về nhiều mặt. Ảo thuật là hình thức mang nặng dấu ấn sáng tạo cá nhân nhưng Việt Nam chưa làm được điều này. Trên thế giới có SGK phổ biến về ảo thuật để rèn luyện trí thông minh, óc sáng tạo... Khi ảo thuật đạt trình độ cao, chuyên nghiệp ắt sẽ trở thành loại hình nghệ thuật thời thường, khá kén khán giả bởi sự công phu, bởi đầu tư lớn sẽ khác với sự phát triển nhỏ lẻ hiện nay.

Nếu thực hiện tốt liên hoan này, sẽ cố gắng  để hai năm tổ chức một lần và có thể mở rộng thành liên hoan quốc tế...

-  Xin chúc mọi kế hoạch của Liên chi hội xiếc VN thành công và cám ơn ông về cuộc trò chuyện.

Cao Ngọc thực hiện