Ông cho biết: “Năm 1957, lúc tôi 11 tuổi, làng phát hiện một ông sắp lụy đâm vào bờ. Cả làng đưa về miếu chuẩn bị các thủ tục chôn cất nhưng đợi hoài ông vẫn không đi, mắt vẫn mở và đuôi vẫn ngo ngoe. Phải đến ngày thứ ba, khi các bô lão khấn hứa sẽ nhang khói thờ phụng đàng hoàng, ông mới vẫy đuôi rồi nhắm mắt lụy. Đó là điều cả đời tôi chưa từng thấy vì không sinh vật biển nào sống lâu trên cạn như vậy”.

Ông Hồ Ngợi, 58 tuổi, làng Phú Câu, phường 6 (Tuy Hòa -Phú Yên), đoan chắc với chúng tôi rằng đã chứng kiến một chuyện khó tin khi “ông lụy”: “Cách nay 15 năm, làng Phú Câu phát hiện ông tấp vào bờ sắp lụy, liền huy động hàng trăm người dân, trong đó có tôi, khiêng “ông” về để lo hậu sự. Thế nhưng, hàng trăm ngư dân to khỏe không thể nào nhấc nổi “ông”. Khi vị trưởng lạch đứng ra cúng vái hồi lâu, chúng tôi liền khiêng “ông” đi một cách nhẹ nhàng”.

Sáng tạo đấng cứu tinh

Nhiều ngư dân đã thêu dệt chuyện “ông Nam Hải” trước khi cứu người, cứu tàu sẽ phun nước bọt trấn áp sóng to gió lớn khiến biển lặng trời yên. Song, điều này đã được giải thích: Khi gặp thời tiết xấu, nhất là khi có gió bão khiến đại dương dậy sóng dữ, cá voi tự vệ bằng cách phun ra nhiều đờm. Chất đờm này có tác dụng như vệt dầu loang trên mặt nước biển, sẽ khiến sóng chỉ lềnh dưới mặt nước chứ không mạnh lên được.

Vùng an toàn mặt biển do cá voi phun đờm có diện tích đủ rộng để những chiếc tàu trọng tải hàng chục tấn trở lên có cảm giác biển yên gió lặng... Việc cá voi xuất hiện bên mạn tàu để nâng dìu mỗi khi gặp bão to, sóng lớn cũng được giải thích chính là cách để chúng tự cứu, tìm nơi né tránh cơn giận dữ của thiên nhiên.

Song, vẫn còn rất nhiều chuyện đầy bí ẩn về “Nam Hải đại tướng quân” được ngư dân tin tưởng, truyền tụng. Ở Phú Yên, ngư dân tin rằng những phụ nữ lớn tuổi song chưa lấy được chồng, chỉ cần chui qua bộ hài cốt của “ông” sẽ được toại nguyện, tìm được tấm chồng như ý. Ở Bình Định, Phú Yên, Ninh Thuận..., ngư dân còn cho rằng bột xương “ông Nam Hải” trị được nhiều chứng bệnh ở người, như hen suyễn, lao phổi...

Niềm tin vào sự trợ giúp của “Nam Hải đại tướng quân” xuất phát từ rất nhiều sự tích tương truyền về khả năng mầu nhiệm của cá voi đối với ngư dân làm nghề khai thác đánh bắt trên biển, dù sao cũng là một giá trị tâm linh đáng trân trọng. Có điều, không nên vì quá tôn sùng, tin tưởng vào “ông Nam Hải” mà ngư dân lơ là việc trang bị kiến thức cũng như phương tiện kỹ thuật phòng chống thiên tai khi ra khơi.

Vào thời đại văn minh hôm nay, con người vẫn còn tiếp tục bị vùi dập bởi những cơn bão dữ giữa biển khơi. Chuyện về “Nam Hải đại tướng quân”, nhất là việc cứu người trong cơn nguy nan giữa trùng khơi, dù ngẫu nhiên, dù khoa học đã hoặc chưa thể giải thích, ngư dân vẫn truyền miệng nhau những điều kỳ bí. Tuy nhiên, sáng tạo ra vị cứu tinh trên biển như “ông Nam Hải” là biểu hiện của trí tuệ dân gian nhằm củng cố lòng quả cảm trước hiểm nguy khó lường giữa đại dương.