http://www.hanoimoi.com.vn

Chít và Pi, một trong những bộ phim được sử dụng thiết bị flying cam trong nhiều cảnh quay.

(HNM) - Không trường quay; thuê mượn phương tiện, thiếu đồng bộ trong nhiều khâu… Điện ảnh Việt Nam đang đứng trên đôi chân công nghệ yếu ớt  khó tưởng tượng nổi…

> Bài 1: “Biên kịch hay bi kịch”

Điện ảnh… không trường quay

Có lẽ phải là người trong nghề mới thấu cái sự làm nghề mà không đủ phương tiện hành nghề. Thật khó hình dung một nền điện ảnh hướng tới chuyên nghiệp mà lại thiếu trường quay. Nhà phê bình Ngô Phương Lan nói trường quay ở ta gần như là con số không. Nói gần như bởi cũng có những nơi gọi là trường quay nhưng rất hạn hẹp về diện tích, phương tiện, chỉ phục vụ cho một đài, một hãng, một đơn vị.

Các nền công nghiệp điện ảnh phát triển như  Mỹ, Pháp, Nga, Italia, Ấn Độ đều xây dựng trường quay từ những năm đầu thế kỷ XX, bắt đầu là trường quay nội đến hệ thống trường quay đa năng hiện đại, kết hợp cả trường quay nội và trường quay ngoại. Trường quay đa năng của Ấn độ: Ramoji Film City lớn nhất thế giới rộng hơn 5km2, riêng năm 2005 sản xuất hơn 1.000 phim truyện.

Gần ta nhất là Trung Quốc thì trường quay đa năng quy mô lớn đầu tiên Vô Tích cũng được xây dựng từ 1987. Còn trường quay Hoành Điếm thì như NSND, họa sĩ Phạm Quang Vĩnh nói: “Rộng bằng cả Hà Nội và đạo cụ chất đầy một sân vận động Hàng Đẫy, tha hồ chọn”. So sánh bao giờ cũng là khập khiễng, nhưng so sánh mới biết ta đang ở đâu và tìm được động lực để đi tới.

Hiện nay, Chính phủ đã đồng ý về chủ trương xây dựng trường quay ở Cổ Loa (Đông Anh). Sau khi hoàn tất các thủ tục, trường quay Cổ Loa có thể được khởi động xây dựng trong năm nay, bước đầu trên một diện tích khoảng 15 ha. Và như thế cũng đã là bắt đầu cho một nền điện ảnh... có trường quay, cho dù phải chờ đợi.

 “Hoành tráng không phải là lãng phí”, NSND họa sĩ Phạm Quang Vĩnh nói vậy. Thực tế, một trường quay hiện đại giúp giảm chi phí đầu tư do khai thác tối đa công suất thiết bị kỹ thuật trên dây chuyền công nghệ khép kín; nâng cao chất lượng phim do thu thanh và thực hiện các kỹ thuật khác một cách đồng bộ; phát huy khả năng sáng tạo của người làm điện ảnh. Những chuyện mà nghệ sĩ ta kể ra thấy buồn: Thiếu kinh phí đi xa thì lấy vườn bách thảo làm bối cảnh rượt đuổi nhau ở chốn rừng sâu núi thẳm, phim quay trời nắng mà lại gặp mưa thì cả đoàn nghỉ.

Thêm nữa, trường quay không chỉ dành cho phim ảnh mà còn được phục vụ du lịch, phát triển các dịch vụ “ăn theo” khác nhằm thu vốn cho điện ảnh.

Nghệ thuật và công nghệ

Điện ảnh không chỉ là nghệ thuật mà còn thực sự là một ngành áp dụng công nghệ như một yếu tố quyết định. TS. Michael DiGregorio, cán bộ chương trình Quỹ Ford nhận định: nhiều đạo diễn trẻ Việt Nam hiện nay đã hướng tới điện ảnh kỹ thuật số. Tuy nhiên, có những thiết bị hiện đại không phải ai cũng quan tâm, như chiếc máy quay hiện đại Red 1. Ba bộ phim “bom tấn” sắp chiếu ở Việt Nam đều được quay bằng Red 1.

Trong số những người biết tới thiết bị này có tay máy Lý Thái Dũng. Anh cho hay: Sắp tới sẽ sử dụng Red 1 (đi thuê) để quay “Chơi vơi”  của Bùi Thạc Chuyên. Hiện cũng có nhiều đơn vị làm phim đầu tư mua máy quay kỹ thuật số hiện đại này. Trong khóa học của các đạo diễn, quay phim Việt Nam tại Mỹ năm 2004, công nghệ kỹ thuật số là một nội dung hết sức quan trọng.

Mới đây, trong phim truyền hình dài tập Chít và Pi của Vimax Films, đạo diễn Ngô Quang Hải cũng đã sử dụng flying cam-một thiết bị quay từ trên không. Trước đó, “Áo lụa Hà Đông” cũng đã sử dụng kỹ thuật này để tăng hiệu quả hình ảnh.

Có thể nói, tiếp cận kỹ thuật số và các thiết bị hiện đại khác phục vụ cho điện ảnh là cách tiếp cận việc làm phim chuyên nghiệp. Trường quay Hoành Điếm (Trung Quốc) hiện nay đã được trang bị các phương tiện kỹ thuật số hiện đại nhất. Trường quay Warner Bros (Mỹ, thực hiện phim Người nhện) cứ 3 năm được thay thế thiết bị một lần để tránh lạc hậu về công nghệ.

Thiết bị và con người

Những năm 80 của thế kỷ XX, Điện ảnh Việt Nam phát triển rực rỡ với khoảng 300 phim truyện, nhiều phim giành giải cao tại các Liên hoan phim trong nước và quốc tế. Lúc ấy điện ảnh ta có gì về công nghệ? Rõ ràng dù khó về vật chất, nhưng yếu tố con người đã góp phần tạo ra một gương mặt điện ảnh mang tên Việt Nam.

Với kinh phí, ta có thể mua được phương tiện, hoặc tạm thời đi thuê, nhưng ngay một lúc không dễ gì có được người tài cho điện ảnh. Nhà quay phim Lý Thái Dũng đã có lý khi tỏ ra thất vọng về đội ngũ học trò mà điểm văn “đỉnh” nhất là 2 và 3. Không chỉ là kỹ thuật, phía sau mỗi khuôn hình là cái nhìn, là cách bố cục. Góc nhìn ấy rất phụ thuộc vào vốn hiểu biết, “phông” văn hóa của người cầm máy.

TS. Michael DiGregorio khẳng định: Trong sự hội nhập với thế giới, khi chấp nhận để các tập đoàn truyền thông vào đầu tư, Việt Nam cũng cần yêu cầu về việc được đào tạo nhằm tranh thủ công nghệ cũng như phương thức làm phim mới.

Như vậy, chặng đường chuyên nghiệp của điện ảnh về lĩnh vực công nghệ có quá nhiều việc để làm. Những người yêu điện ảnh Việt Nam sẽ còn phải hỏi “Bao giờ cho đến tháng mười”?

Mai Thi còn nữa